ჩემი ოდისეა AM სისტემებში
გამორთეთ შეტყობინებები, ჩართეთ ლო-ფაი (lo-fi) და ყურადღებით მომისმინეთ. ახლა მოგიყვებით აკუსტო-მაგნიტური სისტემების ისტორიას ზუსტად ისე, როგორც არის — ფილტრებისა და ცენზურის გარეშე. დიდი ხანია დრო იყო ეს დამეწერა; ხალხი კარგა ხანია ითხოვს. გასწორდით ჩვენს ტალღაზე, სანამ აგიხსნით AM სისტემების ფესვებს, რატომ იყენებენ კონკრეტულ სიხშირეებს, რატომ არ არის ჯამერი "ჯადოსნური ჯოხი" და მოსკოვის სპეციფიკურ ელექტრო-ჯოჯოხეთს. ასევე შევეხები იმას, თუ როგორ განვითარდა ეს ტექნოლოგია, როგორ მუშაობს ახლა და რა მომავალი აქვს AM-ს დანაკარგების პრევენციის (Loss Prevention) სამყაროში.
ტექნოლოგიის ფესვები: 1965 წლის პატენტი და მაგნიტოსტრიქცია
ყველაზე ძველი პატენტი, რომლის ამოთხრაც შევძელი, 1965 წლით თარიღდება და ეკუთვნის Sensormatic Electronics Corporation-ს. ვინ იცის, იქნებ ვინმე კიდევ უფრო ადრეც ჩალიჩობდა ამაზე (Patent US3292168A "MAGNETOSTRICTIVE MARKER AND DETECTOR"). დაფიქრდით: ეს ტექნოლოგია 50 წელზე მეტი ხნისაა. მათ მისი რითეილში შეტენა ნახევარ საუკუნეზე მეტი ხნის წინ დაიწყეს. დიდად არ აქვს მნიშვნელობა რატომ გააკეთეს ეს მაშინ; მთავარია, რომ ეს დაიწყო როგორც მარტივი 58 kHz სიგნალი — ის კლასიკური მაგნიტოსტრიქციული ფირფიტები.
მთელი კონცეფცია მუშაობს მაგნიტოსტრიქციაზე. დაგუგლეთ, თუ გინდათ ღრმად ჩაყვინთოთ. მოკლედ რომ ვთქვათ: ეს არის ლითონის ფირფიტების ცეკვა, რომლებიც ქმნიან სპეციფიკურ ელექტრომაგნიტურ — ფაქტობრივად მაგნიტურ — პასუხს ველთან შეხებისას. რატომ "აკუსტო-მაგნიტური"? "აკუსტო" მიუთითებს რაღაც ხმასთან მიახლოებულზე. და ის რეალურად გამოსცემს ხმას! თუ ჯამერს პირდაპირ ჩიპთან მიიტანთ, გაიგონებთ მის შრიალს. ეს შრიალი 58 kHz-ზე, თავისი სპეციფიკური პერიოდებით, შეიძლება ადამიანის ყურმაც დაიჭიროს. მაგრამ აქ არის ერთი ნიუანსი: 58 kHz მხოლოდ მზიდი სიხშირეა. სიგნალი არის სხვადასხვა სიხშირეების, პერიოდების, შეწყვეტების და სხვა ტექნიკური ჟარგონის ქაოსი. არსებობს მილიონი ვარიაცია. ის "მაგნიტურია", რადგან ეს არის სპეციალური მასალისგან დამზადებული მაგნიტური ფირფიტების რეაქცია ნარჩენი დამაგნიტებით.
სხვათა შორის, ამას ვკარნახობ ერთი დუბლით — გადაწერების და სკრიპტების გარეშე (გადმოწერილია ხმოვანი ჩანაწერიდან, შეიძლება პოდკასტი მოგვიანებით ავტვირთო). თუ ვიმეორებ რამეს, შეეგუეთ. დღეს "ნაკადის" (flow) მდგომარეობაში ვარ. ჯოჯოხეთური დღე იყო, მაგრამ ეს ინფორმაცია მყარად არის ჩაწერილი ჩემს ტვინში. გავაგრძელოთ მოძრაობა.
როგორ მუშაობს AM სისტემები
ფირფიტები მუშაობენ მაგნიტურ რეაქციებზე. მათ შექმნეს "რამკები" (სისტემები), რომლებიც ქმნიან ამ ველს და აანალიზებენ ჩიპის პასუხს. როგორ? დავუშვათ, "რამკა" "ამუშავებს" ჩიპს კონკრეტული დროის განმავლობაში — ვთქვათ, ერთი მილიწამი. ამის შემდეგ, ჩიპი აგრძელებს ოდნავ "შრიალს" ინერციით, ასე ვთქვათ. ეს არის ფირფიტების ნარჩენი დამაგნიტება. "რამკა" ამაგნიტებს ფირფიტას, ითიშება და ფირფიტა აგრძელებს ვიბრაციას მცირე დროის სარკმელში. სწორედ ამ მომენტში, "რამკა" გადადის "მოსმენის" რეჟიმში. ის წყვეტს გადაცემას და უსმენს. 58 კილოჰერცი ნიშნავს 58,000 რხევას წამში — ეს არის "რამკის" სიხშირე.
მერე რა ხდება? "რამკა" ითიშება, უსმენს — თუ იქ ჩიპია, ბინგო. თუ ჩიპი ფიქსირდება, ის აისახება მიმღებ ანტენაზე... თავდაპირველად იყო ორი "რამკა": ერთი გადასაცემად, მეორე მოსასმენად. თანამედროვე ტექნოლოგია განვითარდა — ახლა ორივე ანტენა გადასცემს და ორივე უსმენს. მაღალი კლასის ფილტრები და ციფრული დამუშავება ამის საშუალებას იძლევა; თანამედროვე RF სისტემები ფაქტობრივად კომპიუტერებია ვებ-ზე დაფუძნებული ოპერაციული სისტემით გასამართად.
ევოლუცია და ომი ჩარევების წინააღმდეგ
60-იან წლებში ამ სიხშირეებზე მაგნიტური ჩარევის ბევრი წყარო არ არსებობდა. ძალიან ცოტა ტრანსფორმატორი, ძალიან ცოტა "ხმაური". მაგრამ სამყარო არ გაჩერებულა. გაჩნდა ელექტრონული მოწყობილობები; მაღაზიები აივსო აპარატურით, სპეციალიზებული განათებით, აბრებით და მაცივრებით. რკინაბეტონის შენობები ნორმად იქცა და ზოგჯერ "გენიოსები" ფაზის ან დამიწების სადენებს ლითონის კონსტრუქციებში ატარებდნენ, რაც იწვევდა მოკლე ჩართვებს. 2000-იანი წლების შუა პერიოდისთვის, AM მწარმოებლებს მოუწიათ წინ გაქცევა. რატომ? იმიტომ, რომ "რამკებმა" დაიწყეს გიჟური ჭედვა. მათი გასწორება შეუძლებელი გახდა. ეს მწარმოებლები ჩვენგან კი არ "იცავდნენ" თავს — მათ საერთოდ არ ადარდებდათ თავად ტექნოლოგია.
სამყარო უბრალოდ ზედმეტად ხმაურიანი გახდა. ჩვეულებრივი ცხოვრება ქმნიდა ზედმეტ ჩარევას. სავაჭრო ცენტრში მოძრავი პატარა სათამაშო მანქანა თავისი განათებებით და ელექტროძრავებით საკმარის ხმაურს ქმნის იმისათვის, რომ ჩაახშოს "რამკები". თანამედროვე Synergy სისტემებიც კი... მახსოვს ერთი მოლი, სადაც საბავშვო მატარებელი პირდაპირ უახლესი Sensormatic Synergy "რამკების" წინ დადის. ყოველ ჯერზე, როცა ჩაივლის, "რამკები" წივიან, რადგან ვერ ხვდებიან რა არის ეს ჩარევების ქაოსი. მათი გაფილტვრა კოშმარია LED-ების, ძრავების და სხვა ნაგვის გამო. ეს არის თანამედროვე სამყარო. 60-იანი წლების შემდეგ AM ტექნოლოგია უნდა გართულებულიყო მხოლოდ იმისთვის, რომ გადარჩენილიყო ამ ელექტრონულ ქაოსში. "რამკები" უფრო ჭკვიანი გახდა, მაგრამ ისინი არ ძლიერდებოდნენ შოპლიფტერების წინააღმდეგ.
"რამკები" არ გამკაცრებულა შოპლიფტერების გამო და არც ახლა მკაცრდება მათ გამო. არც თქვენს გამო, არც ჩემს გამო და არც ჩემი ჯამერების გამო. ისინი ამას აკეთებენ მხოლოდ იმისთვის, რომ აპარატურამ გადარჩეს ამ ციფრულ სიგიჟეში. აიღეთ სავაჭრო ცენტრი "Europolis" (ყოფილი Golden Babylon) — ეს აბსოლუტური კატასტროფაა. ის უნდა დაანგრიოთ, რომ რამემ ნორმალურად იმუშაოს. იქ მიმდინარეობდა გლობალური რემონტი და ორ თვეზე მეტი ვერ შეძლეს Synergy "რამკების" გასწორება "GUESS"-ში. უბრალოდ გამორთული იდგა. დაცვა ჭკუიდან გადადიოდა, რადგან "რამკები" მკვდარი იყო. Synergy — Sensormatic-ის ყველაზე მოწინავე სისტემა — და მათ ვერ შეძლეს მისი სტაბილიზაცია ოცდაათ დღეზე მეტ ხანს! და პლანეტაზე ყველაზე მიქარული ქალაქი ამ კუთხით არის მოსკოვი.
მოსკოვის ნიუანსები: ელექტრო-ჯოჯოხეთი და გასწორების ლოგიკა
წლები გავატარე იმაზე ფიქრში, თუ რატომ არის მოსკოვი ყველაზე რთული ადგილი — რატომ ჩანან იქ "რამკები" "შეშლილები" ჯამერებისგან დაცვის კუთხით. დაახლოებით ერთი წლის წინ, მოსკოვში ჩავედი ხუთი დღით. შემოვიარე ყველა მოლი, გავტესტე ყველა რეჟიმი, დავრუკე სიხშირეები და ვეწვიე ყველა დიდ მაღაზიას. ზოგიერთი დამეხმარა სტატისტიკის შეგროვებაში — მადლობა ამისთვის. მჭირდებოდა "საიდუმლო ინგრედიენტის" პოვნა. საიდუმლო კი იმაშია: ისინი არ იცავენ თავს ჩვენგან! უბრალოდ, ტექნიკოსები ცდილობენ "რამკების" სტაბილიზაციას ნაგავი ელექტროგაყვანილობის მქონე შენობებში. და მოსკოვში უფრო მეტი ნაგავი ელექტრიკოსია, ვიდრე სადმე სხვაგან. ეს არის ან სერტიფიკაციის ნაკლებობა, ან ცუდი კოორდინაცია, ან სხვა რამ.
თქვენ ამას ვერ ნახავთ ევროპაში ან აშშ-ში, რადგან მხოლოდ რუსეთში შეიძლება სავაჭრო ცენტრი იკვებებოდეს ერთდროულად რამდენიმე განსხვავებული ფაზით. მოლში შეიძლება შედიოდეს 4-5 დენის კაბელი სხვადასხვა მხრიდან. წარმოიდგინეთ მოლის სექციები, რომლებიც იკვებება სხვადასხვა ქსელებიდან ან ქვესადგურებიდან! "Europolis" ყველაზე უარესია, "Metropolis" ზუსტად იგივე ნაგავია. ისინი ენერგიას სხვადასხვა წყაროდან იღებენ. ტექნიკოსებს ნერვული შეტევა ემართებათ, როცა მოლის ერთი ნაწილი ხმაურობს ერთ სიხშირულ დიაპაზონში, მეორე ნაწილი კი სხვაში — და ისინი ერთმანეთს ფარავს ლითონის კონსტრუქციების გავლით. ისინი ცდილობენ გადაჭრან ან იზოლირება გაუკეთონ ჩარჩოებს ამის გამოსასწორებლად, მაგრამ ეს სრული ქაოსია. გულწრფელად რომ ვთქვათ, "Europolis" მიწასთან უნდა გაასწორონ და თავიდან ააშენონ. მე იქ დავდიოდი ოსცილოგრაფით და სხვა აპარატურით — ფონური ხმაური ისეთი მაღალია, რომ დიდხანს იქ გაჩერებას არ გირჩევდით.
მათი "ქებული" ფუდ-კორტი (food court)? იქ ყველაფერი ჩარევას ქმნის. დაფიქრდით, რამდენი მოწყობილობა მოიხმარს ენერგიას, რამდენი სიგნალის წყაროა. მე არ ვარ 5G-ის მოძულე ფოლგის ქუდიანი ტიპი, მაგრამ ელექტრონული გარემო მოსკოვში აბსოლუტური სიგიჟეა.
ერთადერთი მოლი სუფთა ელექტრო სისტემით, რაც მინახავს, არის Columbus. მას აქვს თავისი უცნაურობები, მაგრამ სუფთაა. ის არსებითად იკვებება ერთი "როზეტიდან", სწორად არის აშენებული, მთელი ამ ხმაურის გარეშე. და — სპოილერი — იქ ყველაფერი იდეალურად მუშაობს. ტექნიკოსები არ ოფლიანდებიან; ისინი უბრალოდ აჭერენ "Auto-tune" ღილაკს, რომელიც უმეტეს თანამედროვე მოდელზეა, და ვუალა — "რამკები" მუშაობს. რა თქმა უნდა, მათი დახშობა უფრო ადვილია, რადგან დეფოლტ (default) პარამეტრებზე მუშაობენ, მაგრამ ისინი რეალურად მუშაობენ! ტექნიკოსებს არ უწევთ 25-ჯერ დაბრუნება იმიტომ, რომ სისტემა გაითიშა. ისინი არ არიან დაინტერესებულნი ჩვენს წინააღმდეგ "ანტი-ჯამერების" მომართვით — მათ უბრალოდ უნდათ სამუშაოს შესრულება და სახლში წასვლა.
"ანტი-ჯამერის" მითი და შიდა თამაშები
ახლა მოდით ვისაუბროთ ანტი-ჯამერებზე. 2015-2020 წლებში მოსკოვში მოქმედებდა დაცვის თანამშრომლების კონკრეტული "ბრიგადა". ისინი ახლა ჩრდილში გადავიდნენ, მაგრამ ჩვენ თვალყურს ვადევნებთ მათ ისტორიას. ისინი "იცავდნენ" თავიანთ Inditex-ის მაღაზიებს (სადაც მუშაობდნენ), რადგან თავად იპარავდნენ უზარმაზარი რაოდენობით — შიდა ქურდობა და "ატკატების" აღება ხალხის გასატარებლად. იმისათვის, რომ თავიანთი მაღაზიის დანაკარგების ლიმიტები ნორმაში შეენარჩუნებინათ, ისინი ავიწროებდნენ ტექნიკოსებს, რომ "რამკები" მაქსიმუმზე გაესწორებინათ. ისინი აგიჟებდნენ თავიანთ დაცვის უფროსებს. ამან გარკვეული დრო იმუშავა, მაგრამ დიდხანს არ გაგრძელებულა. ჩვენ გავშიფრეთ ნიუანსები და ვიპოვეთ გასაღებები ამ პრობლემების გადასაჭრელად. დღესდღეობით, მაღაზიები და შიდა ქურდობის შესაძლებლობები აღარ არის ისეთი, როგორც ადრე... მაგრამ აი ასე მუშაობს "დაცვა": ერთი ქურდი იცავს თავის ნადავლს მეორისგან არასტანდარტული პარამეტრებით. როგორც გაირკვა, ისინი უბრალოდ საჭირო მომენტში "რამკების" ჩამრთველს აჭერდნენ თითს...
AM-ის სიკვდილი ელექტრონული ქაოსის ეპოქაში?
რა არის საბოლოო შედეგი? აკუსტო-მაგნიტური ტექნოლოგია 50 წლისაა და წვალობს, რომ აქტუალური დარჩეს. ის წლების წინ უნდა გაეშვათ ჯართში. ის დაპატენტებული იყო სამყაროსთვის, სადაც ელექტრონული ქაოსი არ არსებობდა — პატარა ამერიკული ქალაქებისთვის და არა თანამედროვე მეგაპოლისებისთვის. შემდეგ ეს ტექნოლოგია აღმოჩნდა მოსკოვში, ერთადერთ ქალაქში პლანეტაზე, სადაც სამთავრობო უწყებები რთავენ ჯამერებს, რომლებიც ახშობენ ყველაფერს GPS-დან დაწყებული მოლის ელექტრონიკით დამთავრებული. თუ მოსკოვში ცხოვრობთ, იცით, რა ადვილია დაკარგოთ GPS სიგნალი ან ფიჭური კავშირი, როდესაც VIP ვერტმფრენი გადაიფრენს. პრეზიდენტის უსაფრთხოება პრიორიტეტია, როგორც ჩანს. იფრინონ.
მწარმოებლებმა სცადეს AM-ის გადარჩენა ციფრული ხმაურის ადაპტაციისა და უფრო ხანგრძლივი გამოთვლითი პერიოდების დანერგვით, რათა "დაეცვათ" ის ხმაურისგან რეალურ დროში ავტო-რეკალიბრაციით, მაგრამ ის, რაც უნდა მოკვდეს, მკვდარი რჩება.
მზერა მომავლისკენ: RFID და ახალი გამოწვევები
21-ე საუკუნის ციფრული ქაოსი პრობლემებს გვიქმნის, მაგრამ მან გვაიძულა განვვითარებულიყავით. მივხვდი, რომ ეს არ არის ომი ჩვენს წინააღმდეგ; ეს უბრალოდ XXI საუკუნის რეალობაა. უფრო ადვილი არ გახდება. იქნება მეტი სიგნალი და უკეთესი ფილტრები, და "რამკებიც" გააგრძელებენ წკაპუნს.
საბოლოოდ, შესაძლოა ყველაფერი გადავიდეს RFID-ზე. არის მცირე შანსი, რომ გამოჩნდეს რაიმე სხვა ტექნოლოგია, რომელიც იმუნური იქნება დახშობის (shielding) მიმართ. რადგან RF მოწყვლადია ქსოვილის მიმართ და RFID მოწყვლადია სხვა ლითონის მასალების მიმართ, ფოლგა რჩება ვარიანტად. თუ მხოლოდ RFID დარჩება, ფოლგამ შეიძლება იმუშაოს, თუმცა ჩვენ გავტესტეთ პორტატული RFID სკანერები ფოლგის წინააღმდეგ და როგორც ჩანს, ისინი ატანენ მასში, ასე რომ ეს ჯერ კიდევ ღია კითხვაა... მაგრამ თუ RFID ერთადერთია, რაც დარჩა, მერე რა? მათ მოუწევთ ლითონის დეტექტორების ხელახლა დაყენება. თუ ამას გააკეთებენ, თამაში დასრულებულია — ეს ნიშნავს მეტ "რამკას", მეტ აპარატურას. ეს სუსტი სტრატეგიაა დანაკარგების პრევენციისთვის. თუმცა, ყოველთვის არის გამოსავალი. მაგალითად სტელს-კოსტიუმები სპეციფიკური ქსოვილებისგან RFID-ის დასაბლოკად. ან დისტანციური სპუფინგი (spoofing) ჩიპის სტატუსის "მოპარულიდან" "გადახდილზე" შესაცვლელად. სამუშაო ბევრია.
მე უკვე დავწერე დეტალური სტატია RFID-ზე და ამჟამინდელ სიტუაციაზე, რომელიც ელვის სისწრაფით იცვლება. რითეილის გიგანტებმა, როგორებიცაა Decathlon, Inditex და Uniqlo, უკვე დანერგეს RFID. ზოგან მათ დაამატეს RFID არსებულ AM ან RF "რამკებს"; ზოგან კი მთლიანად მოხსნეს ძველი სისტემები. შედით და წაიკითხეთ.
შემდგომი სიტყვა
მადლობა მოსმენისთვის. მთავარია: იგებს ის, ვინც ერთ ადგილას არ ზის, ვინც ღრმად თხრის, ვინც პრობლემას ყველა კუთხიდან უყურებს და ვისაც აქვს მხარდაჭერა. მე მაქვს ასობით ადამიანის გულწრფელი მხარდაჭერა მთელს პლანეტაზე — ამას ვგრძნობ. ეს არ არის მხოლოდ ფინანსური; ზოგჯერ ეს უბრალოდ კეთილი სიტყვებია ან საჩუქარი, რომელიც ჩამოდის ჩვენს პატარა ქალაქ ვოლოგდაში (Vologda) მათგან, ვინც აფასებს იმას, რომ ჩვენ ფარდას ვხდით ამ ცოდნას. ჩვენ ვცხოვრობთ ამ პატარა ქალაქში, აქედან ვმუშაობთ და გავაგრძელებთ მუშაობას. თქვენ კიდევ მოისმენთ ჩემს ისტორიებს ტექნოლოგიაზე და იმაზე, თუ როგორ ვაპირებთ თქვენი შესაძლებლობების მუდმივ განახლებას.
ზოგმა შეიძლება თქვას, რომ დროს ვკარგავთ ან ქურდობა ცუდია. შესაძლოა. მაგრამ როცა ხედავ, როგორ მდიდრდებიან კორპორაციები ჩვეულებრივი ხალხის ხარჯზე და როგორ ანადგურებს სისტემა ყველაფერ ცოცხალს, გინდა, რომ მექანიზმში ჯოხი შეთხარო. გააკეთო რაღაც, რათა აჩვენო, რომ ამ სამყაროში ყველაფერი არ იყიდება. ჩვენ რობინ ჰუდები არ ვართ, მაგრამ თუ არ ცდი...
გსურთ, რომ გავაგრძელო პროექტის სხვა ფაილის თარგმნა?```